Tài khoản 521 theo Thông tư 99: không còn tài khoản con, mở chi tiết thế nào

Nếu hóa đơn đã thể hiện chiết khấu hoặc giảm giá, tức giá ghi trên hóa đơn là giá sau khi trừ, bên bán không dùng 521. Doanh thu ghi ngay theo giá đã trừ. Tài khoản 521 dành cho phần giảm trừ chưa có trên hóa đơn: khách mua nhiều lần mới đạt mức thưởng và mức thưởng chỉ xác định ở lần mua cuối, nhà sản xuất đến cuối kỳ mới biết siêu thị hay nhà phân phối đã bán được bao nhiêu, hoặc bên bán đồng ý hạ giá sau khi giao hàng vì hàng kém chất lượng, sai quy cách. Với những khoản này, doanh thu ban đầu ghi theo giá chưa trừ, rồi 521 theo dõi phần giảm.

Tài khoản 521 cũng không phải chỗ ghi thuế. Thuế GTGT đầu ra phải nộp theo phương pháp trực tiếp không đi qua đây. Cách xử lý chiết khấu thương mại về mặt hóa đơn và kê khai có bài riêng về chiết khấu thương mại, còn phần đứng sau hóa đơn điều chỉnh là bài giảm giá hàng bán.

Sổ cũ theo Thông tư 200 có 5211 là chiết khấu thương mại, 5212 là hàng bán bị trả lại, 5213 là giảm giá hàng bán. Nếu bạn muốn giữ nguyên thói quen và báo cáo quản trị đang dùng, mở lại ba tài khoản này làm chi tiết của 521 là cách ít xáo trộn nhất, vì cấp 1 vẫn là 521 nên báo cáo tài chính không bị lệch. Kế toán còn phải theo dõi chi tiết từng khách hàng và từng loại hàng bán (hàng hóa, thành phẩm, dịch vụ), nên bên cạnh tài khoản con thường cần thêm mã đối tượng khách hàng và mã hàng trên chứng từ. Nguyên tắc đặt số hiệu và các giới hạn nằm ở bài mở tài khoản chi tiết cấp 2, cấp 3 theo Thông tư 99.

Mọi phát sinh đã kết chuyển hết sang 511 nên 521 phải về không. Cuối kỳ còn số dư nghĩa là bút toán kết chuyển chưa làm.

Ví dụ chiết khấu xác định cuối quý, số giả định: công ty phân phối mua của bạn 800.000.000 đồng chưa thuế trong quý, hợp đồng thưởng 3% khi đạt doanh số này, nên khoản thưởng là 24.000.000 đồng. Khoản này không ghi trên hóa đơn nào, vì vậy bạn ghi Nợ 521 24.000.000, Nợ 33311 2.400.000 (thuế suất giả định 10%), Có 131 26.400.000. Công nợ của khách giảm tương ứng.

Ví dụ hàng trả lại: bạn bán 50 sản phẩm giá 2.000.000 đồng, tổng 100.000.000 đồng và thuế GTGT 10.000.000 đồng; giá vốn mỗi sản phẩm 1.400.000 đồng. Khách trả lại 10 sản phẩm do sai quy cách. Ghi nhập lại kho Nợ 156 14.000.000, Có 632 14.000.000. Ghi giảm doanh thu Nợ 521 20.000.000, Nợ 33311 2.000.000, Có 131 22.000.000. Bạn trả 500.000 đồng tiền xe chở hàng về: Nợ 641 500.000, Có 111 500.000. Cuối tháng, nếu 521 chỉ có khoản này, kết chuyển Nợ 511 20.000.000, Có 521 20.000.000. Phần giá vốn ghi giảm nằm ở bài tài khoản 632 giá vốn hàng bán, còn tài khoản 511 doanh thu là nơi nhận kết chuyển.

Hai lỗi hay gặp là quên phần giá vốn khi khách trả hàng (doanh thu giảm mà giá vốn vẫn nguyên, lợi nhuận bị lệch) và ghi chi phí nhận hàng vào 521 thay vì tài khoản 641 chi phí bán hàng.

Với doanh nghiệp đang mở sổ năm 2026 theo Thông tư 99, sổ năm tài chính trước 2026 theo Thông tư 200 vẫn giữ 5211, 5212, 5213 như đã ghi. Vì 521 không có số dư cuối kỳ nên khi chuyển sổ không có số dư nào của nhóm này phải đưa sang. Việc cần làm là đổi danh mục từ ngày đầu năm 2026: dùng 521, và nếu cần thì tự mở con. Doanh nghiệp theo Thông tư 133 sang Thông tư 99 sẽ bắt đầu dùng thêm 521 từ lúc đó. Hướng dẫn chuyển số dư toàn bộ danh mục nằm ở bài chuyển số dư sang Thông tư 99, còn toàn bộ danh mục ở bài hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99.

ketoanx.com/sales

Các bước

1. 1

   Khách trả 10 sản phẩm: ở Bán hàng→, Chứng từ bán hàng bấm Hàng bán bị trả lại. Ô Chứng từ gốc chọn chứng từ bán 50 sản phẩm; trang nạp lại với khách hàng, kho và dòng hàng của chứng từ gốc.

2. 2

   Ở dòng sản phẩm, sửa Số lượng thành 10, giữ Đơn giá 2.000.000 và Thuế suất GTGT 10% như chứng từ gốc; chân lưới ra 20.000.000 tiền hàng, 2.000.000 tiền thuế. Xóa các dòng hàng khách không trả. Ngày hạch toán là ngày nhận hàng về.

3. 3

   Ô Thanh toán giữ Chưa thanh toán (công nợ) để trừ vào nợ của khách; trả tiền ngay thì chọn Tiền mặt hoặc Chuyển khoản. Ô Không tự nhập lại kho (lập phiếu nhập riêng) để trống để phần mềm nhập lại kho luôn. Bấm Cất và ghi sổ.

4. 4

   Thưởng doanh số quý 24.000.000 đồng: vào Bán hàng→, Chiết khấu thương mại theo doanh số, chọn Khách hàng, Doanh số từ ngày là đầu quý, Đến ngày là cuối quý, bấm Xem doanh số.

5. 5

   Bảng liệt kê các chứng từ bán của quý với cột Doanh số chưa thuế; đánh dấu các chứng từ được tính (hoặc ô Chọn tất cả). Cách tính chọn Theo tỷ lệ trên doanh số rồi gõ Tỷ lệ chiết khấu (%) 3, hoặc chọn Số tiền chiết khấu và gõ 24.000.000. Ngày lập (ngày hóa đơn điều chỉnh) không được trước Đến ngày. Dòng Chiết khấu: phải hiện 24.000.000, rồi bấm Lập chứng từ chiết khấu thương mại.

Phần mềm tự ghi gì

Bước 3 ghi Nợ 521 20.000.000, Có 131 20.000.000; Nợ 33311 2.000.000, Có 131 2.000.000; và nhập lại kho Nợ 156 14.000.000, Có 632 14.000.000 theo giá vốn của chứng từ gốc. Bước 5 lập chứng từ giảm giá hàng bán ghi Nợ 521 24.000.000 và Nợ 33311 2.400.000 (thuế tính theo thuế suất từng dòng của các chứng từ được chọn), Có 131 26.400.000. Sổ Thông tư 133 không có 521: phần mềm ghi giảm thẳng tài khoản doanh thu của mặt hàng. Chiết khấu đã trừ ngay trên hóa đơn bán thì mặc định ghi doanh thu thuần, không qua 521. Cuối tháng, nút Kết chuyển kỳ ở Thuế, cuối kỳ→, Cuối kỳ chuyển số dư 521 sang 511 trước khi kết chuyển doanh thu sang 911; tháng nào doanh thu không đủ để trừ thì 521 được kết chuyển thẳng sang 911.

Câu báo hay gặp: Số lượng trả lại "…" vượt số còn lại của chứng từ gốc: trả …, còn … khi trả nhiều hơn số đã bán trừ các lần trả trước; Ngày hạch toán không được trước ngày của chứng từ gốc; Ngày lập chiết khấu không được trước ngày cuối của kỳ tính doanh số (Đến ngày); Các chứng từ bán của khách trong khoảng ngày đều đã được tính chiết khấu theo doanh số. Một chứng từ bán đã tính thưởng thì không vào căn cứ của lần sau, nên không bị chiết khấu hai lần.

Kiểm lại và giới hạn

Mở Báo cáo→, Sổ chi tiết, ô Tài khoản gõ 521 (sổ Thông tư 200 thì gõ 521 để thấy cả 5211, 5212, 5213, hoặc gõ riêng từng tài khoản con), chọn khoảng ngày, bấm Xem báo cáo. Sau khi kết chuyển, số dư 521 về 0. Các lần chiết khấu theo doanh số đã lập nằm ở bảng cuối trang Chiết khấu thương mại theo doanh số với cột Chiết khấu, Thuế GTGT; cách lập bảng kê hóa đơn kèm theo xem hướng dẫn màn Chiết khấu thương mại theo doanh số.

Màn chiết khấu theo doanh số chỉ tính chứng từ bán bằng VND đã ghi sổ; chứng từ ngoại tệ phải lập giảm giá từng chứng từ. Tiền xe chở hàng trả lại về kho (Nợ 641) không nằm trên chứng từ trả lại, bạn lập phiếu chi riêng. KetoanX không có chế độ kế toán hộ kinh doanh; bài này áp dụng cho doanh nghiệp. Cách chuyển sổ nằm ở trang phần mềm kế toán Thông tư 99.