Tài khoản 221, 222, 228 khác nhau ở đâu: đầu tư bao nhiêu phần trăm thì vào tài khoản nào

Có hai chỗ dễ nhầm. Thứ nhất, quyền biểu quyết phải có ý nghĩa thực chất: nắm trên 50% nhưng đơn vị kia đã bị tòa án mở thủ tục phá sản hay chịu sự điều hành của cơ quan quản lý thì bạn phải xem lại quyền chi phối còn hay không. Thứ hai, nắm trên 50% chỉ tạm thời để mua đi bán lại kiếm lời, không có ý định dùng quyền biểu quyết, thì không ghi 221 mà ghi chứng khoán kinh doanh ở 121. Việc doanh nghiệp có ý định thanh lý công ty con sau này không được coi là quyền kiểm soát tạm thời.

Phân loại ban đầu giữ nguyên trong quá trình nắm giữ: khoản đầu tư vào công ty con, liên doanh, liên kết không được chuyển sang chứng khoán kinh doanh, trừ khi đã thanh lý thật sự và mất quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể.

Giá phí khoản đầu tư là giá gốc, gồm giá mua cộng chi phí trực tiếp như giao dịch, môi giới, tư vấn, kiểm toán, lệ phí, thuế, phí ngân hàng. Đầu tư bằng tài sản phi tiền tệ thì ghi theo giá trị hợp lý của tài sản lúc phát sinh. Một ngoại lệ: lãi vay để góp vốn ghi vào chi phí tài chính 635, không cộng vào khoản đầu tư. Doanh nghiệp mở sổ chi tiết cho từng công ty con, liên doanh, liên kết và từng khoản đầu tư khác. Thời điểm ghi nhận là lúc chính thức có quyền sở hữu: khớp lệnh (T+0) đối với chứng khoán niêm yết, và ngày có quyền sở hữu theo pháp luật với các khoản còn lại.

Khoản phải thu cổ tức nằm ở 1388, xem bài tài khoản 138 phải thu khác. Phần cổ tức, lợi nhuận chia cho giai đoạn trước ngày bạn đầu tư không phải doanh thu mà ghi giảm chính khoản đầu tư, vì đó là một phần giá bạn đã trả. Thời điểm ghi nhận phải thu là ngày đăng ký cuối cùng với đơn vị đã đăng ký lưu ký tập trung, còn với các đơn vị khác là ngày được quyền nhận theo Luật doanh nghiệp và điều lệ. Đơn vị nhận đầu tư trả cổ tức bằng cổ phiếu hoặc dùng quỹ để tăng vốn điều lệ thì bạn chỉ theo dõi số cổ phiếu hay vốn tăng thêm trên thuyết minh, không ghi nhận doanh thu, không tăng giá trị khoản đầu tư.

Cuối kỳ lập báo cáo, khoản đầu tư có tổn thất thì trích dự phòng ở tài khoản 229 dự phòng tổn thất tài sản, nhóm dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác (2292). Hoàn nhập dự phòng có thể ghi ngay khi bán hoặc khi tính lại ở cuối mỗi kỳ, nhưng phải nhất quán.

Ví dụ số: công ty A mua lại phần vốn của chủ cũ để nắm 60% công ty B với giá 2.000.000.000 đồng, trả chuyển khoản, phí tư vấn pháp lý 30.000.000 đồng. Ghi Nợ 221 2.030.000.000, Có 112 2.030.000.000. Công ty B công bố chia cổ tức 300.000.000 đồng cho giai đoạn sau ngày A đầu tư, A ghi Nợ 1388 300.000.000, Có 515 300.000.000, và khi nhận tiền ghi Nợ 112, Có 1388 300.000.000.

Sau đó A bán một nửa phần vốn đang giữ với giá 1.300.000.000 đồng, tỷ lệ còn lại 30% nên B thành công ty liên kết. Giá trị ghi sổ phần bán là 1.015.000.000 đồng, phần giữ lại cũng 1.015.000.000 đồng. Ghi Nợ 112 1.300.000.000, Nợ 222 1.015.000.000, Có 221 2.030.000.000, Có 515 285.000.000. Lãi 285.000.000 đồng vì 1.300.000.000 trừ 1.015.000.000.

Một ví dụ cho 228: công ty mua 5% cổ phần của một công ty chưa niêm yết giá 500.000.000 đồng để giữ lâu dài, phí môi giới 5.000.000 đồng, ghi Nợ 2281 505.000.000, Có 112 505.000.000.

Thông tư 133 khác hẳn. Danh mục không có 221 và 222, chỉ có một tài khoản 228 Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác với hai tài khoản con. Ở đó 2281 là đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết và 2288 là đầu tư khác, gồm công cụ vốn không kiểm soát, vàng, bạc, đá quý không phải hàng tồn kho. Cùng một số hiệu 2281 nhưng hai nghĩa: liên doanh, liên kết ở Thông tư 133, đầu tư góp vốn vào đơn vị khác ở Thông tư 99 và 200. Khi chuyển số dư từ Thông tư 133 sang Thông tư 99 phải xem lại từng khoản 2281 để đổi sang 222 hay 2281 mới, cách làm ở bài chuyển số dư sang Thông tư 99.

Nội dung nguyên tắc giá gốc, chi phí trực tiếp tính vào giá phí và hạch toán góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ là điểm chung của hai chế độ. Thông tư 99 bổ sung phần phương pháp kế toán từng nghiệp vụ như các bảng trên và quy định chặt hơn về cổ tức trước ngày đầu tư, không phân loại lại và quyền kiểm soát tạm thời. Danh mục đầy đủ ở bài hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99.

ketoanx.com/accounts

Các bước

1. 1

   Mở Hệ thống → Hệ thống tài khoản, gõ 22 vào ô Tìm tài khoản rồi bấm Tìm để kiểm tra có 221, 222, 228, 2281, 2288. Muốn theo dõi riêng từng công ty được đầu tư, bấm Thêm tài khoản chi tiết và nhập Số hiệu mới (ví dụ 22101), Tên tài khoản.

2. 2

   Mở Quỹ, ngân hàng → Thu, chi, chứng từ khác, bấm Lập chứng từ. Ô Loại chứng từ chọn Chứng từ nghiệp vụ khác, ô Ngày chứng từ là ngày thanh toán, ô Diễn giải ghi Mua lại 60% vốn công ty B.

3. 3

   Dòng thứ nhất: TK Nợ 221, TK Có 112, Số tiền (VND) 2.000.000.000. Bấm Thêm dòng, dòng thứ hai: TK Nợ 221, TK Có 112, Số tiền (VND) 30.000.000 cho phí tư vấn. Bấm Cất và ghi sổ.

4. 4

   Cổ tức: lập chứng từ khác, TK Nợ 1388, TK Có 515, Số tiền (VND) 300.000.000. Khi tiền về, lập chứng từ TK Nợ 112, TK Có 1388, cùng số tiền.

5. 5

   Thoái vốn: lập chứng từ khác ba dòng. Dòng một TK Nợ 112, TK Có 221, Số tiền (VND) 1.015.000.000 (giá trị ghi sổ phần bán). Dòng hai TK Nợ 112, TK Có 515, Số tiền (VND) 285.000.000 (lãi). Dòng ba TK Nợ 222, TK Có 221, Số tiền (VND) 1.015.000.000 (phần còn giữ chuyển sang công ty liên kết).

6. 6

   Cuối kỳ, nếu khoản đầu tư có dấu hiệu tổn thất, vào Thuế, cuối kỳ → Trích lập, hoàn nhập dự phòng, chọn thẻ 2292 · tổn thất đầu tư vào đơn vị khác, ô Ngày lập (cuối kỳ) là ngày cuối kỳ, bấm Xem. Nhập từng khoản vào ô Khoản đầu tư, Giá trị ghi sổ, Số dự phòng phải có, rồi bấm Lập chứng từ trích lập, hoàn nhập.

Phần mềm tự ghi gì

Chứng từ nghiệp vụ khác ghi đúng cặp Nợ, Có bạn nhập; phần mềm không tự phân loại 221, 222, 228 và không tự chuyển loại khi tỷ lệ sở hữu thay đổi. Dự phòng thì phần mềm so số phải có với số dư 229 hiện có rồi ghi chênh lệch: trích thêm thì Nợ chi phí tài chính, Có 2292, hoàn nhập thì ngược lại.

Kiểm lại và giới hạn

Số dư từng tài khoản xem ở Báo cáo → Sổ chi tiết. Giới hạn cần biết: KetoanX chưa có sổ chi tiết theo cổ phiếu, mệnh giá hay tỷ lệ góp vốn, nên bạn tự giữ bảng theo dõi từng công ty được đầu tư ngoài phần mềm; chưa tự tính giá vốn bình quân gia quyền khi thoái một phần, nhập tay giá trị ghi sổ phần bán; chưa có tính vốn chủ sở hữu hay báo cáo hợp nhất. KetoanX không có chế độ kế toán hộ kinh doanh, bài này áp dụng cho doanh nghiệp. Cách chuyển sổ nằm ở trang phần mềm kế toán Thông tư 99.

Cách nhập từng ô và các trường hợp khác của màn này có đủ trong bài hướng dẫn sử dụng hệ thống tài khoản.