Thuế thu nhập hoãn lại là gì: tài khoản 243, 347 ghi gì theo Thông tư 99

Có hai loại chênh lệch. Chênh lệch tạm thời được khấu trừ làm phát sinh các khoản được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế ở tương lai, nên sinh ra tài sản thuế hoãn lại. Chênh lệch tạm thời chịu thuế làm phát sinh thuế phải nộp ở tương lai, nên sinh ra thuế hoãn lại phải trả.

Thông tư 99 nói rõ không dùng tiếp khái niệm "chênh lệch vĩnh viễn" để tách khỏi chênh lệch tạm thời. Chênh lệch về thời gian chỉ là một trường hợp: lợi nhuận kế toán ghi nhận ở kỳ này nhưng thu nhập chịu thuế tính ở kỳ khác. Có những chênh lệch không phải do thời gian, ví dụ đánh giá lại tài sản làm giá trị ghi sổ đổi trong khi cơ sở tính thuế giữ nguyên, vẫn là chênh lệch tạm thời. Chi phí thuế TNDN nộp bổ sung theo quy định thuế tối thiểu toàn cầu, khác kỳ phát sinh với kỳ kê khai, cũng nằm trong nhóm này.

Điều kiện để ghi nhận là bạn dự tính chắc chắn có lợi nhuận tính thuế trong tương lai để dùng các khoản được khấu trừ, lỗ tính thuế và ưu đãi thuế chưa sử dụng. Mọi chênh lệch tạm thời được khấu trừ đều được ghi, ngoại trừ chênh lệch xuất hiện ngay lúc ghi nhận lần đầu một tài sản hay khoản nợ, trong giao dịch không phải hợp nhất kinh doanh và chưa tác động tới lợi nhuận kế toán lẫn thu nhập chịu thuế ở thời điểm đó. Năm sau lập báo cáo mà đã dự tính chắc chắn có lợi nhuận tính thuế, phần tài sản thuế hoãn lại chưa ghi từ các năm trước được ghi bổ sung và làm giảm chi phí thuế hoãn lại.

Hoàn nhập khi chênh lệch được khấu trừ không còn ảnh hưởng lợi nhuận tính thuế, tức khi tài sản được thu hồi hoặc nợ được thanh toán một phần hay toàn bộ, hoặc khi lỗ tính thuế, ưu đãi thuế đã được dùng hết.

Cuối năm kế toán cần ba bảng làm căn cứ: một bảng xác định các chênh lệch được khấu trừ, một bảng theo dõi phần chưa dùng hết cùng lỗ và ưu đãi thuế chuyển sang, rồi bảng tổng hợp ra tài sản thuế hoãn lại phải ghi hoặc hoàn nhập trong năm.

Hoàn nhập khi chênh lệch chịu thuế không còn ảnh hưởng lợi nhuận tính thuế, nghĩa là khi tài sản được thu hồi hoặc nợ được thanh toán. Cuối năm kế toán lập bảng xác định thuế thu nhập hoãn lại phải trả làm căn cứ ghi sổ.

Khoản thuế hoãn lại liên quan đến các khoản mục ghi thẳng vào vốn chủ sở hữu không đi qua 8212. Hai tài khoản 243 và 347 không bù trừ với nhau trên sổ, chỉ bù trừ khi lập báo cáo tình hình tài chính.

Ví dụ số, thuế suất 20%. Ví dụ thứ nhất là tài sản thuế hoãn lại: năm N công ty ghi nhận một khoản chi phí kế toán 100.000.000 đồng nhưng thuế chỉ cho trừ khi chi thực tế ở năm N+1. Chênh lệch tạm thời được khấu trừ là 100.000.000 đồng, tài sản thuế hoãn lại 100.000.000 x 20% = 20.000.000 đồng. Cuối năm N ghi Nợ 243 20.000.000, Có 8212 20.000.000. Năm N+1 khoản chi được trừ, chênh lệch hết, ghi Nợ 8212 20.000.000, Có 243 20.000.000.

Ví dụ thứ hai là thuế hoãn lại phải trả: một máy giá 600.000.000 đồng, kế toán khấu hao 5 năm (120.000.000 đồng mỗi năm), thuế cho khấu hao 3 năm (200.000.000 đồng mỗi năm). Cuối năm 1 giá trị ghi sổ là 480.000.000 đồng, cơ sở tính thuế 400.000.000 đồng, chênh lệch chịu thuế 80.000.000 đồng, thuế hoãn lại phải trả 16.000.000 đồng. Ghi Nợ 8212 16.000.000, Có 347 16.000.000. Số dư 347 tăng thêm 16.000.000 đồng mỗi năm đến hết năm 3 (48.000.000 đồng), vì chênh lệch chịu thuế đạt đỉnh 240.000.000 đồng. Cuối năm 4 giá trị ghi sổ 120.000.000 đồng, cơ sở tính thuế 0, chênh lệch còn 120.000.000 đồng và thuế hoãn lại phải trả 24.000.000 đồng, nên hoàn nhập 24.000.000 đồng: Nợ 347 24.000.000, Có 8212 24.000.000.

Nếu trong cùng một năm tài sản thuế hoãn lại phát sinh 20.000.000 đồng và hoàn nhập 5.000.000 đồng thì chỉ ghi Nợ 243 15.000.000, Có 8212 15.000.000.

Thông tư 200 đã có 243, 347 và 8212 cùng tên, nên số dư đi thẳng sang sổ Thông tư 99. Điểm Thông tư 99 nêu thêm là bỏ hẳn khái niệm chênh lệch vĩnh viễn và tách chi phí thuế TNDN hiện hành thành 82111 (theo Luật thuế TNDN) và 82112 (thuế bổ sung theo thuế tối thiểu toàn cầu). Danh mục đầy đủ ở bài hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99.

ketoanx.com/tax/cit

Các bước

1. 1

   Mở Thuế, cuối kỳ → Thuế TNDN tạm tính. Chọn Từ ngày, Đến ngày, xem Thuế suất, nhập Điều chỉnh tăng, Điều chỉnh giảm, Lỗ được chuyển rồi bấm Tính. Màn này cho số thuế phải nộp hiện hành; các khoản điều chỉnh bạn nhập ở đây cũng là nguyên liệu để nhận diện chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập tính thuế.

2. 2

   Tự lập bảng xác định chênh lệch tạm thời theo từng tài sản, nợ phải trả trên bảng tính riêng và tính tài sản thuế hoãn lại hoặc thuế hoãn lại phải trả cuối năm.

3. 3

   Mở Quỹ, ngân hàng → Thu, chi, chứng từ khác, bấm Lập chứng từ. Ô Loại chứng từ chọn Chứng từ nghiệp vụ khác, ô Ngày chứng từ là 31/12, ô Diễn giải ghi Thuế TNDN hoãn lại năm N.

4. 4

   Với ví dụ tài sản thuế hoãn lại: dòng đầu nhập TK Nợ 243, TK Có 8212, Số tiền (VND) 20.000.000. Với thuế hoãn lại phải trả: TK Nợ 8212, TK Có 347, Số tiền (VND) 16.000.000. Hoàn nhập thì đảo chiều cặp tài khoản như bảng bút toán ở trên.

5. 5

   Bấm Cất và ghi sổ.

Phần mềm tự ghi gì

Chứng từ nghiệp vụ khác ghi đúng cặp Nợ, Có bạn nhập. Nút Hạch toán ở màn Thuế TNDN tạm tính chỉ ghi chi phí thuế hiện hành (Nợ 82111 hoặc 8211, Có 3334), không động tới 243 và 347.

Kiểm lại và giới hạn

Xem số dư 243, 347 và phát sinh 8212 ở Báo cáo → Sổ chi tiết. Hai tài khoản này được đưa vào báo cáo tình hình tài chính ở các chỉ tiêu tài sản thuế thu nhập hoãn lại và thuế thu nhập hoãn lại phải trả. Giới hạn: KetoanX chưa có bảng xác định chênh lệch tạm thời, chưa tự hoàn nhập, chưa so cơ sở tính thuế với giá trị ghi sổ của từng tài sản, nên toàn bộ phần tính toán làm ngoài rồi nhập số tổng. KetoanX không có chế độ kế toán hộ kinh doanh, bài này áp dụng cho doanh nghiệp. Cách chuyển sổ nằm ở trang phần mềm kế toán Thông tư 99.

Muốn xem đủ mọi ô, mọi nút và lỗi hay gặp của màn này, đọc bài hướng dẫn sử dụng thuế TNDN tạm tính.