Tài khoản 128 đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn theo Thông tư 99: kết cấu và bút toán

Một khoản đã xếp vào bên nào thì ở yên bên đó: Thông tư 99 cấm tái phân loại chứng khoán kinh doanh thành khoản nắm giữ đến ngày đáo hạn và ngược lại. Vì vậy quyết định phân loại cần có ngay lúc mua, ghi trong hồ sơ đầu tư, không đợi đến cuối năm mới chọn.

Khi lập báo cáo tài chính, bạn nhìn kỳ hạn còn lại của từng khoản, tính từ ngày cuối kỳ kế toán. Từ 12 tháng trở xuống thì trình bày là tài sản ngắn hạn, trên 12 tháng là dài hạn. Vì thế sổ chi tiết của 128 theo dõi từng khoản đầu tư theo kỳ hạn, đối tượng, loại nguyên tệ và số lượng, không gộp chung.

Còn hai việc phải nhớ. Lãi, kể cả lãi chưa nhận, phải ghi doanh thu hoạt động tài chính (515) đầy đủ và kịp thời. Cuối kỳ có dấu hiệu khoản đầu tư không thu hồi được thì lập dự phòng ở tài khoản 229 dự phòng tổn thất tài sản. Ngoại tệ đánh giá lại theo hướng dẫn của tài khoản 413 về chênh lệch tỷ giá.

Ví dụ số, lãi nhận sau: ngày 01/10/2026 công ty gửi 500.000.000 đồng kỳ hạn 12 tháng ở ngân hàng, lãi suất 6%/năm, lãi trả khi đáo hạn. Ghi Nợ 1281 500.000.000, Có 112 500.000.000. Đến 31/12/2026 đã qua 91 ngày, lãi chưa nhận là 500.000.000 x 6% x 91 / 365 = 7.479.452 đồng, ghi Nợ 1281 7.479.452, Có 515 7.479.452. Thông tư 99 cho dự thu thẳng vào chính tài khoản 128 của khoản đó nên không cần đi qua 138. Số dư 1281 cuối năm là 507.479.452 đồng, kỳ hạn còn lại 9 tháng nên trình bày ngắn hạn.

Ngày 01/10/2027 ngân hàng trả gốc cùng lãi cả năm 30.000.000 đồng. Để ví dụ gọn, giả sử giữa hai mốc đó không dự thu thêm: Nợ 112 530.000.000, Có 1281 507.479.452, Có 515 22.520.548. Tổng lãi vào 515 của hai kỳ là 30.000.000 đồng, khớp với hợp đồng. Trên thực tế bạn dự thu theo từng kỳ báo cáo, chia lãi đều theo kỳ.

Ví dụ lãi nhận trước: mệnh giá 500.000.000 đồng, ngân hàng trả lãi 30.000.000 đồng cho cả 12 tháng ngay khi nhận gửi, nên công ty chỉ chi 470.000.000 đồng, ghi Nợ 1281 470.000.000, Có 112 470.000.000. Mỗi tháng ghi Nợ 1281 2.500.000, Có 515 2.500.000. Sau 12 tháng 1281 đủ 500.000.000 đồng, đến hạn ghi Nợ 112, Có 1281 500.000.000 đồng.

Trái phiếu mua có chiết khấu (giá mua thấp hơn mệnh giá) hoặc phụ trội (cao hơn mệnh giá) thì khoản chênh lệch được phân bổ dần theo kỳ hạn bằng phương pháp đường thẳng hoặc lãi suất thực, chọn một và dùng nhất quán. Chiết khấu phân bổ ghi Nợ 128, Có 515. Phụ trội phân bổ ghi Nợ 515, Có 128. Nếu phần phụ trội phân bổ mỗi kỳ lớn hơn lãi danh nghĩa của kỳ ấy thì phần vượt hạch toán vào chi phí tài chính. Với trái phiếu lãi suất thả nổi, thời gian phân bổ phụ thuộc việc cập nhật lãi suất có triệt tiêu chiết khấu, phụ trội hay không.

Ví dụ số: công ty mua 1.000 cổ phiếu niêm yết giá 30.000 đồng, chuyển khoản 30.000.000 đồng, phí môi giới 45.000 đồng. Ghi Nợ 121 30.000.000, Có 112 30.000.000, rồi Nợ 635 45.000, Có 112 45.000. Sau đó bán cả 1.000 cổ phiếu giá 35.000 đồng, thu 35.000.000 đồng: Nợ 112 35.000.000, Có 121 30.000.000, Có 515 5.000.000. Phí bán 52.500 đồng ghi Nợ 635, Có 112.

Giá vốn khi bán tính theo bình quân gia quyền hoặc nhập trước xuất trước, theo từng loại chứng khoán, và chọn rồi giữ nhất quán. Cổ phiếu thưởng từ thặng dư vốn hay lợi nhuận giữ lại chỉ theo dõi số lượng trên thuyết minh, không ghi tăng giá trị, không ghi doanh thu. Cuối kỳ giá thị trường thấp hơn giá gốc thì lập dự phòng ở tài khoản 229 (2291).

Cấp 2 của 128. Thông tư 99 và Thông tư 200 đều có bốn tài khoản con 1281, 1282, 1283, 1288. Thông tư 133 chỉ có hai: 1281 tiền gửi có kỳ hạn và 1288 gom mọi khoản còn lại, gồm trái phiếu và cho vay. Doanh nghiệp theo Thông tư 133 muốn tách trái phiếu hay cho vay phải tự mở tài khoản chi tiết cấp 2, cấp 3.

Cấp 2 của 121. Thông tư 200 chia 1211 cổ phiếu, 1212 trái phiếu, 1218 chứng khoán và công cụ tài chính khác. Thông tư 133 và Thông tư 99 để 121 không có tài khoản con.

Chi phí mua. Thông tư 133 tính chi phí môi giới, giao dịch, thông tin, phí ngân hàng vào giá gốc chứng khoán kinh doanh. Thông tư 99 đưa các chi phí này vào chi phí tài chính (635) ngay khi phát sinh, nên giá trị ghi sổ của 121 chính là giá mua.

Tài khoản 171. Danh mục tài khoản của Thông tư 133 không có 171, còn Thông tư 99 và Thông tư 200 có.

Cách ghi lãi chưa nhận. Thông tư 99 dự thu thẳng vào 128 (Nợ 128, Có 515). Thông tư 133 xếp lãi tiền gửi, lãi cho vay phải thu vào phải thu khác, nên khoản dự thu đi qua tài khoản 1388 rồi mới thu về tiền.

Văn bản của Thông tư 133 ở tài khoản 121 không có câu cấm tái phân loại giữa 121 và 128 như Thông tư 99. Danh mục đầy đủ ở bài hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99, cách đưa số dư sang sổ mới ở bài chuyển số dư sang Thông tư 99.

ketoanx.com/bank/deposits

Các bước

1. 1

   Mở Quỹ, ngân hàng → Tiền gửi có kỳ hạn, cho vay. Khung cuối trang tên Gửi tiền có kỳ hạn, cho vay chỉ hiện với tài khoản có quyền lập chứng từ quỹ, ngân hàng.

2. 2

   Ô Số hợp đồng, số sổ nhập số sổ tiết kiệm, ví dụ TK-2610-01. Ô bắt buộc, không được trùng với khoản đã có, trùng thì phần mềm báo Số hợp đồng, số sổ đã có.

3. 3

   Ô Ngân hàng nhận gửi, bên vay nhập tên nơi nhận tiền, ví dụ Ngân hàng ABC, bắt buộc. Ô Số tiền nhập 500.000.000, phải lớn hơn 0.

4. 4

   Ô Ngày gửi nhập 01/10/2026 (mặc định là hôm nay), ô Ngày đáo hạn nhập 01/10/2027. Ngày đáo hạn phải sau ngày gửi, nếu không phần mềm báo Ngày đáo hạn phải sau ngày gửi. Ô Lãi suất %/năm nhập 6.

5. 5

   Ô Chuyển từ tài khoản chọn tài khoản ngân hàng đang dùng; để nguyên (tài khoản tiền gửi mặc định) thì tiền đi ra từ tài khoản 112 mặc định. Ô TK theo dõi (để trống: 1281) để trống với tiền gửi, đổi sang tài khoản con của 128 như 1283 khi là khoản cho vay. Ô Ghi chú tùy ý.

6. 6

   Bấm Lập khoản gửi rồi xác nhận câu hỏi hiện ra. Phần mềm tạo khoản vào bảng và một chứng từ chuyển tiền.

7. 7

   Đến cuối quý, đổi ô Đến ngày thành 31/12/2026, bấm Xem. Nút Dự thu lãi đến 31/12/2026: 7.479.452 đồng hiện ra, bấm và xác nhận để lập chứng từ dự thu cho mọi khoản đang gửi.

8. 8

   Ngày ngân hàng trả tiền, bấm Tất toán ở dòng của khoản. Ô Ngày tất toán nhập 01/10/2027, ô Lãi thực nhận mặc định là toàn bộ lãi đến ngày đáo hạn (30.000.000), sửa lại theo số ngân hàng thực trả rồi bấm Tất toán.

Phần mềm tự ghi gì

Lập khoản ghi Nợ 1281, Có 112 500.000.000 đồng. Dự thu ghi Nợ 1281, Có 515 7.479.452 đồng; lãi tính theo số ngày thực tế chia 365 trên số gốc, trừ phần đã dự thu. Với doanh nghiệp theo Thông tư 133 hoặc 200 dòng dự thu ghi vào 1388 thay vì 1281. Tất toán ghi Nợ 112 530.000.000, Có 1281 507.479.452, Có 515 22.520.548; nếu lãi thực nhận thấp hơn số đã dự thu (rút trước hạn) thì phần chênh ghi giảm 515. Số tiền gửi kỳ hạn gốc đến 3 tháng được xếp là tương đương tiền, kỳ hạn còn lại trên 12 tháng là dài hạn, ba ô tổng trên đầu màn tách riêng ba nhóm.

Hai thông báo hay gặp là Số hợp đồng, số sổ đã có (đổi số khác) và Khoản đã có dự thu lãi: xóa các chứng từ dự thu trước khi bấm Xóa một khoản đã dự thu.

Kiểm lại và giới hạn

Bảng Các khoản đang gửi, cho vay có cột Đã dự thu và Trình bày để đối chiếu từng khoản. Ba chứng từ nằm ở Quỹ, ngân hàng → Thu, chi, chứng từ khác với loại Tiền gửi có kỳ hạn, cho vay, còn số dư 1281 xem ở Báo cáo → Sổ chi tiết. Màn này chỉ theo dõi khoản bằng đồng; khoản ngoại tệ lập bằng chứng từ ngoại tệ. KetoanX không có sổ riêng cho chứng khoán kinh doanh 121, trái phiếu có chiết khấu hoặc phụ trội và giao dịch repo 171: bạn lập các bút toán đó tay bằng Chứng từ nghiệp vụ khác theo bảng trên. KetoanX không có chế độ kế toán hộ kinh doanh, bài này áp dụng cho doanh nghiệp. Cách chuyển sổ sang chế độ mới nằm ở trang phần mềm kế toán Thông tư 99.

Cách nhập từng ô và các trường hợp khác của màn này có đủ trong bài hướng dẫn sử dụng tiền gửi có kỳ hạn, cho vay.