Tài khoản 154 chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang theo Thông tư 99: kết cấu và cách hạch toán

Chi phí bán hàng, quản lý, tài chính, chi phí khác và thuế thu nhập doanh nghiệp không vào 154, khoản chi cho đầu tư xây dựng cơ bản hay lấy từ nguồn khác cũng vậy. Ranh giới hay bị nhầm là lương: lương quản đốc phân xưởng là chi phí sản xuất chung (qua 627 rồi vào 154), còn lương giám đốc điều hành là chi phí quản lý (642).

Tài khoản 154 theo dõi chi tiết tùy yêu cầu quản lý của doanh nghiệp: theo phân xưởng, bộ phận, đội, công trường; theo nhóm hoặc loại sản phẩm; theo từng loại dịch vụ hay công đoạn. Thông tư 99 không đặt sẵn tài khoản con, bạn tự mở sổ chi tiết cho phù hợp. Thông tư 133 thì viết là chi phí hạch toán trên 154 "phải được chi tiết", còn Thông tư 99 chuyển thành "có thể".

Chủ đầu tư xây dựng bất động sản dùng 154 cho phần chi phí xây dựng thành phẩm bất động sản để bán. Nếu một tòa nhà vừa để bán vừa để cho thuê hoặc làm văn phòng, và bạn tách riêng được chi phí hoặc xác định được tỷ trọng từng phần, thì phần để bán vào 154, phần giữ lại làm tài sản vào 241. Không tách được thì toàn bộ chi phí vào 241, đến khi bàn giao mới kết chuyển theo cách tài sản được dùng thực tế.

Cột bên Có nhìn như danh sách dài nhưng thực chất chỉ là các lối ra: hoặc thành phẩm nhập kho, hoặc đi thẳng sang giá vốn, hoặc thành chi phí nội bộ, hoặc quay lại kho vật liệu, hoặc bị loại ra như sản phẩm hỏng. Thành phẩm sau khi vào kho tiếp tục ở bài tài khoản 155 thành phẩm, còn vật liệu gia công xong quay về kho thì ở bài tài khoản 152 nguyên liệu, vật liệu.

Với xây lắp, chi phí máy thi công kết chuyển theo bút toán Nợ 154, Có 623. Chi phí hợp đồng đã chi ra nhưng không thể thu hồi (hợp đồng nghi ngờ hiệu lực, khách không có khả năng thực hiện nghĩa vụ) ghi thẳng vào giá vốn: Nợ 632, Có 154. Công trình làm xong chờ bán, như nhà xây để bán, ghi Nợ 155, Có 154. Vật liệu thừa nhập kho khi kết thúc hợp đồng ghi Nợ 152, Có 154, và khoản thu từ bán vật liệu thừa hay thanh lý máy thi công chuyên dùng cũng ghi giảm chi phí trên 154, không ghi vào doanh thu.

Ví dụ số: xưởng làm ghế trong tháng có chi phí nguyên liệu 120.000.000 đồng, nhân công trực tiếp 45.000.000 đồng, chi phí sản xuất chung 30.000.000 đồng, trong đó cố định 18.000.000 đồng và biến đổi 12.000.000 đồng. Công suất bình thường là 1.200 ghế mỗi tháng, thực tế xưởng làm ra 1.000 ghế, trong đó 800 ghế đã xong, 200 ghế còn dở dang.

Chi phí cố định phân bổ vào giá thành chỉ là 18.000.000 x 1.000 / 1.200 = 15.000.000 đồng, phần 3.000.000 đồng còn lại vào giá vốn. Chi phí biến đổi 12.000.000 đồng tính hết. Cuối kỳ ghi: Nợ 154 192.000.000 (120.000.000 + 45.000.000 + 15.000.000 + 12.000.000), Nợ 632 3.000.000, Có 621 120.000.000, Có 622 45.000.000, Có 627 30.000.000. Giả sử đánh giá được chi phí dở dang của 200 ghế là 24.000.000 đồng (cách đánh giá nằm ở bài đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ), giá thành 800 ghế nhập kho là 192.000.000 - 24.000.000 = 168.000.000 đồng, tức 210.000 đồng một ghế. Ghi Nợ 155 168.000.000, Có 154 168.000.000, và 154 còn dư Nợ 24.000.000 đồng chuyển sang tháng sau.

Thông tư 133 có phần riêng cho nông nghiệp (cây ngắn ngày, cây lâu năm, chăn nuôi), Thông tư 99 giữ phương pháp cho công nghiệp, dịch vụ và xây dựng. Thông tư 99 thêm quy tắc tách chi phí xây dựng bất động sản để bán khỏi bất động sản dùng làm tài sản, và quy tắc săm lốp thay thế ở vận tải: săm lốp dùng nhiều kỳ nên được phân bổ dần, không tính một lần vào giá thành dịch vụ.

Khi mở sổ 2026, số dư Nợ của 154 từ Thông tư 200 hay 133 mang sang nguyên vẹn. Việc phải làm là thôi dùng 611, 631 nếu trước đó bạn kiểm kê định kỳ. Danh mục tài khoản đầy đủ của ba chế độ nằm ở bài hệ thống tài khoản kế toán theo Thông tư 99.

ketoanx.com/costing

Các bước

1. 1

   Mở Tài sản, chi phí→, Giá thành. Ở biểu mẫu Thêm đối tượng nhập Mã đối tượng (ví dụ GHE), Tên Ghế, giữ Loại là Sản phẩm, chọn Thành phẩm chính là mặt hàng ghế rồi bấm Thêm đối tượng. Công trình, đơn hàng, hợp đồng chọn loại tương ứng, các loại này không nhập kho mà nghiệm thu sang 632.

2. 2

   Khi ghi chi phí trong tháng, chọn đối tượng GHE ở cột Đối tượng THCP của phiếu xuất vật liệu (Nợ 621, 120.000.000). Lương công nhân (Nợ 622, 45.000.000) gắn GHE qua bảng chia chi phí trong hồ sơ nhân viên ở Tiền lương→, Hồ sơ nhân viên, hoặc qua cùng cột ấy nếu ghi bằng chứng từ tay. Chi phí 627 của xưởng không cần gắn. Phần cố định 18.000.000 và phần biến đổi 12.000.000 nên nằm ở hai tài khoản con khác nhau của 627, vì phần mềm nhận chi phí cố định theo tài khoản.

3. 3

   Ở khung Bước 1. Phân bổ chi phí sản xuất chung (627) chưa gắn đối tượng, đặt Từ ngày, Đến ngày của tháng rồi bấm Xem số chưa phân bổ. Trang báo 30.000.000 chưa gắn đối tượng, chia theo từng tài khoản.

4. 4

   Khung Chi phí sản xuất chung cố định (khi sản xuất dưới công suất bình thường) hiện ra. Tích tài khoản con chứa 18.000.000, nhập Công suất thực tế so với công suất bình thường (%) là 83,33 (1.000 trên 1.200 ghế). Dòng chữ cuối khung cho biết số sẽ ghi vào giá vốn. Để trống ô này khi xưởng đạt hoặc vượt công suất.

5. 5

   Chọn Tiêu thức phân bổ (chỉ một đối tượng thì đối tượng ấy nhận hết), bấm Phân bổ chi phí sản xuất chung và đồng ý câu hỏi.

6. 6

   Ở khung Bước 2. Kết chuyển chi phí sang 154, giữ Kỳ là tháng đang làm, bấm Kết chuyển kỳ. Còn chi phí không gắn đối tượng nào thì bấm thêm Kết chuyển cả chi phí chưa gắn đối tượng.

7. 7

   Ở khung Bước 3. Tính giá thành và nhập kho thành phẩm bấm Mở kỳ tính giá thành. Trong Lập kỳ tính giá thành mới đặt khoảng ngày, bấm Lấy số liệu chi phí. Ở thẻ GHE giữ Phương pháp tính giá thành là giản đơn, Thành phẩm nhập kho là ghế, SL hoàn thành 800, Dở dang cuối kỳ chọn Nhập giá trị và gõ Giá trị dở dang 24.000.000 (hoặc chọn Theo sản lượng hoàn thành tương đương với SL dở dang 200 và Mức độ hoàn thành (%) để phần mềm tự tính). Giá thành đưa vào giữ Nhập kho thành phẩm. Bấm Lưu kỳ tính giá thành.

8. 8

   Trang Bảng tính giá thành mở ra. Ở khung Đưa giá thành ra khỏi 154, Cách làm chọn Lập phiếu nhập kho mới, chọn Kho nhập (phiếu mới), để tích Tính lại giá xuất thành phẩm từ đầu kỳ rồi bấm Thực hiện.

Phần mềm tự ghi gì

Bước phân bổ lập một chứng từ: phần chi phí cố định không phân bổ ghi Nợ 632, Có 627, phần còn lại ghi Nợ 627 gắn GHE, Có 627 (chỉ chuyển chi phí về đối tượng, số dư 627 chưa đổi). Với công suất 83,33%, phần cố định vào giá thành là 14.999.400 chứ không tròn 15.000.000, vì phần mềm nhân với tỷ lệ phần trăm bạn gõ; phần vào 632 là 3.000.600. Bước kết chuyển lập chứng từ ngày cuối tháng: Nợ 154, Có 621 120.000.000; Nợ 154, Có 622 45.000.000; Nợ 154, Có 627 phần còn lại (khoảng 27.000.000), tất cả gắn GHE. 154 có tài khoản con thì phần mềm ghi vào tài khoản chi tiết đầu tiên còn dùng. Lưu kỳ tính giá thành chưa ghi gì; bấm Thực hiện mới lập phiếu nhập kho Nợ 155 (hoặc tài khoản kho của mặt hàng), Có 154 là 168.000.000 cùng 800 ghế vào sổ kho, còn 24.000.000 nằm lại trên 154 làm dở dang đầu kỳ sau. Khoản mục chi phí đánh dấu không hợp lý ghi Nợ 632 thay vì Nợ 154 khi kết chuyển.

Kiểm lại và giới hạn

Bảng Đối tượng tập hợp chi phí và chi phí lũy kế cuối trang Giá thành có cột Đã vào 154, Đã ra khỏi 154 và Dở dang; dòng GHE phải còn 24.000.000. Sổ tài khoản 154 xem ở Báo cáo→, Sổ chi tiết (gõ 154, sổ gồm cả tài khoản con), sổ theo khoản mục ở Tài sản, chi phí→, Sổ chi phí sản xuất, kinh doanh, và Tài sản, chi phí→, Đối chiếu giá thành với nhập kho so giá thành với phiếu nhập. Từng khung của trang có ở hướng dẫn màn Giá thành.

Giới hạn: ô công suất chỉ nhận tỷ lệ phần trăm, không nhận sản lượng thực tế và sản lượng bình thường, nên tỷ lệ không chia hết như 1.000 trên 1.200 để lại vài trăm đồng lệch; muốn đúng 15.000.000 thì sửa dòng Nợ 632 của chứng từ phân bổ. Phần mềm không tự biết công suất bình thường của xưởng và không tự tách phần nguyên vật liệu, nhân công vượt mức bình thường; phần ấy bạn đánh dấu khoản mục không hợp lý hoặc ghi tay. Lương không gắn đối tượng thì nằm lại ở 622 cho tới khi bạn bấm kết chuyển cả chi phí chưa gắn đối tượng. Nhập số dư đầu kỳ thì dở dang khai ở Hệ thống→, Chi phí dở dang đầu kỳ theo đối tượng và bốn khoản mục. KetoanX không có chế độ kế toán hộ kinh doanh; cách chọn sổ Thông tư 99 có ở trang phần mềm kế toán Thông tư 99.