Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ: ba cách tính và cách chọn

Dở dang cuối kỳ tính xong cũng chính là số dư Nợ của TK 154 cuối kỳ, và là dở dang đầu kỳ của kỳ sau. Tính cao thì giá thành sản phẩm xong thấp đi, giá vốn kỳ này thấp hơn, lợi nhuận kỳ này cao hơn, và chênh lệch ấy lộ ra ở kỳ sau. Các cách tính dưới đây không có cách nào cho kết quả "đúng tuyệt đối"; chúng là ước lượng có căn cứ.

Dở dang = 200.000.000 × 200 / (800 + 200) = 40.000.000 đồng. Giá thành 800 sản phẩm = 290.000.000 − 40.000.000 = 250.000.000 đồng, tức 312.500 đồng một sản phẩm.

Cách này nhanh vì không phải ước lượng mức hoàn thành. Đổi lại, nó bỏ qua chi phí chế biến đã nằm trong 200 sản phẩm dở, nên giá thành sản phẩm xong bị đẩy lên.

Dở dang = 40.000.000 + 6.000.000 + 4.000.000 = 50.000.000 đồng. Giá thành 800 sản phẩm = 240.000.000 đồng, tức 300.000 đồng một sản phẩm.

Nếu nguyên vật liệu không bỏ một lần mà bỏ dần theo tiến độ thì cũng quy đổi nguyên vật liệu theo sản lượng tương đương, không giữ nguyên số lượng thật.

Giả sử định mức một sản phẩm: nguyên vật liệu 200.000 đồng, chế biến 120.000 đồng (nhân công 70.000, sản xuất chung 50.000). Dở dang = 200 × 200.000 + 200 × 50% × 120.000 = 40.000.000 + 12.000.000 = 52.000.000 đồng. Giá thành 800 sản phẩm = 238.000.000 đồng, tức 297.500 đồng một sản phẩm.

Định mức phải được cập nhật; định mức cũ lệch xa thực tế thì dở dang cũng lệch theo. Phần dở dang tính theo định mức không thể vượt chi phí thực tế đã tập hợp của khoản mục đó.

Chênh giữa cách đầu và cách cuối là 12.000.000 đồng. Nếu bán hết 800 sản phẩm trong tháng, giá vốn và lợi nhuận kỳ này lệch đúng bằng số đó.

Bút toán cuối kỳ chung cho cả ba cách là Nợ 155 / Có 154 theo giá thành tính được (ví dụ cách 2 là 240.000.000 đồng). Số dư Nợ 154 còn lại bằng dở dang cuối kỳ.

Văn bản kế toán không bắt buộc cách nào. Điều bắt buộc là chọn một cách phù hợp, áp dụng nhất quán, vì thông tin tài chính phải so sánh được giữa các kỳ. Đổi cách giữa chừng làm giá thành hai kỳ không so sánh được; nếu cần đổi, ghi rõ lý do và ảnh hưởng.

ketoanx.com/costing/runs

Các bước

1. 1

   Kỳ đầu tiên dùng phần mềm thì khai dở dang đầu kỳ ở Hệ thống→, Chi phí dở dang đầu kỳ. Ở bảng Nhập dở dang đầu kỳ theo đối tượng chọn đối tượng sản phẩm Y, nhập NVL trực tiếp 20.000.000, Nhân công 6.000.000, Sản xuất chung 4.000.000 (cột Cộng ra 30.000.000), rồi bấm Lưu dở dang đầu kỳ. Màn này không sinh bút toán; dư Nợ 154 30.000.000 nhập riêng ở số dư tài khoản, và khung Đối chiếu với số dư đầu kỳ tài khoản 154 cho thấy hai số có khớp không. Kỳ sau thì phần mềm tự lấy dở dang cuối kỳ trước, bạn bỏ qua bước này.

2. 2

   Chi phí phát sinh 180.000.000, 48.000.000 và 32.000.000 phải nằm trên 621, 622, 627 gắn đúng đối tượng, rồi kết chuyển sang 154 ở Tài sản, chi phí→, Giá thành, khung Bước 2. Kết chuyển chi phí sang 154. Chưa kết chuyển thì trang lập kỳ báo còn chi phí chưa sang 154 và giá thành sẽ thiếu.

3. 3

   Cách 3 cần định mức: ở Tài sản, chi phí→, Định mức giá thành chọn Thành phẩm Y, nhập Nguyên vật liệu một đơn vị 200.000, Nhân công một đơn vị 70.000, Sản xuất chung một đơn vị 50.000 rồi bấm Lưu định mức. Cách 1 và 2 bỏ qua bước này.

4. 4

   Vào Tài sản, chi phí→, Kỳ tính giá thành, khung Lập kỳ tính giá thành mới: Từ ngày 01/10/2026, Đến ngày 31/10/2026 (mặc định là cả tháng hiện tại), bấm Lấy số liệu chi phí. Trên trang Lập kỳ tính giá thành giữ Phương pháp tính giá thành là giản đơn, tích đối tượng sản phẩm Y (đối tượng có chi phí được tích sẵn).

5. 5

   Ở thẻ của đối tượng, chọn Thành phẩm nhập kho là Y (bắt buộc với cách 3), nhập SL hoàn thành 800. Ô Dở dang cuối kỳ có bốn lựa chọn: Nhập giá trị, Theo nguyên vật liệu trực tiếp, Theo sản lượng hoàn thành tương đương, Theo định mức.

6. 6

   Chọn Theo nguyên vật liệu trực tiếp (cách 1) và nhập SL dở dang 200: bảng dưới thẻ cho dở dang 40.000.000, giá thành 250.000.000. Đổi sang Theo sản lượng hoàn thành tương đương (cách 2): hiện thêm ô Mức độ hoàn thành (%), mặc định 50, giữ 50; dở dang 50.000.000 (621 là 40.000.000, 622 là 6.000.000, 627 là 4.000.000), giá thành 240.000.000, đơn vị 300.000. Đổi sang Theo định mức (cách 3): dở dang 52.000.000, giá thành 238.000.000.

7. 7

   Chọn cách bạn định dùng, để Giá thành đưa vào là Nhập kho thành phẩm rồi bấm Lưu kỳ tính giá thành. Phần mềm mở Bảng tính giá thành của kỳ; ở khung Đưa giá thành ra khỏi 154 bấm Thực hiện để nhập kho thành phẩm.

Phần mềm tự ghi gì

Nút Lưu kỳ tính giá thành chỉ lưu bảng tính, chưa có bút toán. Bấm Thực hiện ở khung Đưa giá thành ra khỏi 154 thì phần mềm lập phiếu nhập kho ngày cuối kỳ: Nợ 155 (hoặc tài khoản kho của thành phẩm), Có 154 theo giá thành, ví dụ cách 2 là 240.000.000 đồng. Dư Nợ 154 còn lại đúng bằng dở dang cuối kỳ 50.000.000 đồng. Thông tư 133 cũng dùng 154 nên bút toán không khác.

Báo lỗi hay gặp: Đối tượng …: dở dang cuối kỳ (…) lớn hơn tổng chi phí (…) khi nhập tay quá số chi phí đang có; Đối tượng …: có giá thành … đồng nhưng chưa nhập số lượng thành phẩm hoàn thành khi quên SL hoàn thành; Đối tượng …: đánh giá dở dang theo định mức cần chọn thành phẩm đã khai báo định mức giá thành (phương pháp giản đơn) khi thiếu bước 3 hoặc chưa chọn thành phẩm.

Kiểm lại và giới hạn

Mở Bảng tính giá thành để đối chiếu cột Dở dang cuối kỳ, Tổng giá thành, Giá thành đơn vị với tay tính ở trên, và Tài sản, chi phí→, Đối chiếu giá thành với nhập kho để thấy giá trị nhập kho khớp. Mức hoàn thành là số bạn khai theo biên bản kiểm kê, phần mềm không tự ước lượng. Ở cách Nhập giá trị, bạn nhập theo từng khoản mục ở bốn ô Dở dang 621, Dở dang 622, Dở dang 623, Dở dang 627 (ô tổng tự cộng); chỉ gõ tổng thì phần mềm chia theo tỷ lệ chi phí của từng khoản mục. Cách 3 chỉ dùng với phương pháp giản đơn và không dùng được ở kỳ phân bước. Khi đã đưa giá thành ra khỏi 154 thì bảng không sửa lại bằng cách nhập khác; muốn đổi bạn xóa kỳ rồi lập lại. Bài này nằm trong nhóm tài sản và giá thành của KetoanX.

Các bước chi tiết hơn, kèm những trường hợp ít gặp, nằm ở bài hướng dẫn sử dụng kỳ tính giá thành.