Nguyên giá tài sản cố định: cách xác định cho từng trường hợp và khi nào được thay đổi

Ví dụ: công ty mua máy giá ghi trên hóa đơn 250.000.000 đồng chưa thuế, được chiết khấu thương mại 10.000.000 đồng, trả thêm 6.000.000 đồng vận chuyển và 4.000.000 đồng lắp đặt, chạy thử. Nguyên giá = 250.000.000 − 10.000.000 + 6.000.000 + 4.000.000 = 250.000.000 đồng. Bút toán ghi Nợ TK 211 theo nguyên giá đó, Nợ TK 133 (1332) theo thuế GTGT được khấu trừ, Có TK 331 hoặc 111, 112.

Chỉ chi phí liên quan trực tiếp, cần để tài sản chạy được theo cách công ty dự định, mới vào nguyên giá; chi phí chung của công ty không gắn với tài sản này đi vào chi phí kỳ. Với ô tô, lệ phí trước bạ nằm trong các chi phí trực tiếp, xem bài về lệ phí trước bạ khi mua ô tô, nhà đất; xe trên 1,6 tỷ đồng còn có quy định riêng về thuế, xem bài khấu hao xe ô tô trên 1,6 tỷ.

Lãi đi vay để mua tài sản là chỗ hai thông tư nói khác nhau. Thông tư 45 liệt kê lãi tiền vay phát sinh trong quá trình đầu tư mua sắm trong số chi phí liên quan trực tiếp; Thông tư 99 chỉ cho cộng vào nguyên giá phần lãi vay gắn trực tiếp với việc xây dựng hoặc sản xuất một tài sản chưa hoàn thành, theo chuẩn mực kế toán về chi phí đi vay. Khi ghi sổ năm 2026, bạn theo Thông tư 99; điều kiện vốn hóa chi tiết nằm ở bài chi phí lãi vay vốn hóa.

Ví dụ giả định: máy giá 20.000 USD, tỷ giá 25.000 đồng/USD là 500.000.000 đồng; thuế nhập khẩu 5% là 25.000.000 đồng; vận chuyển, bốc dỡ trong nước 10.000.000 đồng. Nguyên giá = 500.000.000 + 25.000.000 + 10.000.000 = 535.000.000 đồng. Thuế GTGT hàng nhập khẩu 10% tính trên 525.000.000 đồng là 52.500.000 đồng, ghi vào TK 133 nếu đủ điều kiện khấu trừ. Tài sản mua bằng ngoại tệ ghi sổ theo hướng dẫn về chênh lệch tỷ giá hối đoái.

Ví dụ: công ty được tặng một máy, Hội đồng giao nhận đánh giá 80.000.000 đồng, công ty chi thêm 2.000.000 đồng vận chuyển. Nguyên giá là 82.000.000 đồng. Cách tập hợp chi phí và ghi tăng tài sản cố định tự xây dựng khi hoàn thành nằm ở bài riêng.

Sửa chữa thường xuyên để tài sản chạy bình thường không làm tăng nguyên giá, đi thẳng vào chi phí. Chi phí nâng cấp, cải tạo giúp tài sản tăng năng suất hoặc dùng được lâu hơn thì ghi tăng nguyên giá; hai loại này có bài riêng về sửa chữa, nâng cấp.

Ví dụ: máy nguyên giá 240.000.000 đồng, hao mòn lũy kế 96.000.000 đồng, giá trị còn lại 144.000.000 đồng. Nâng cấp tốn 60.000.000 đồng làm tăng công suất, nguyên giá mới là 300.000.000 đồng, giá trị còn lại 204.000.000 đồng. Nếu thời gian khấu hao còn lại xác định là 4 năm, mức khấu hao mới là 204.000.000 chia 4 năm, tức 51.000.000 đồng một năm, tức 4.250.000 đồng một tháng. Khấu hao đã trích từ trước không phải tính lại.

ketoanx.com/assets/increase

Các bước

1. 1

   Tính nguyên giá trước. Với máy ở ví dụ: 250.000.000 − 10.000.000 + 6.000.000 + 4.000.000 = 250.000.000 đồng. Chiết khấu thương mại trừ ngay ở bước này vì màn ghi tăng không có ô riêng cho nó.

2. 2

   Vào Tài sản, chi phí→, Ghi tăng tài sản, hoặc ở Tài sản, chi phí→, Tài sản cố định bấm Ghi tăng có chứng từ. Nhập Mã TSCĐ và Tên tài sản (cả hai bắt buộc). Ngày ghi tăng mặc định là hôm nay; đó vừa là ngày chứng từ vừa là ngày bắt đầu trích khấu hao.

3. 3

   Ô Nguyên giá (chưa thuế) nhập 250.000.000. Giá trị thanh lý để 0 và phải nhỏ hơn nguyên giá. Thời gian sử dụng (tháng) bắt buộc, mặc định 60; máy dùng năm năm thì giữ 60.

4. 4

   Thuế GTGT được khấu trừ: giả sử hóa đơn tính 10% trên giá máy sau chiết khấu 240.000.000 đồng, thuế là 24.000.000 đồng thì gõ số đó vào ô Hoặc tiền thuế GTGT. Đừng dùng ô Thuế suất GTGT % (khi mua) trong trường hợp này, vì ô ấy nhân thuế suất với cả nguyên giá 250.000.000, kể cả phần vận chuyển và lắp đặt không nằm trên hóa đơn máy. Có số tiền thuế thì ô thuế suất bị bỏ qua.

5. 5

   Ô Nguồn hình thành có năm lựa chọn: Mua mới (Có 331, 112, 111), Xây dựng cơ bản hoàn thành (Có 2412), Nhận góp vốn (Có 4111), Thuê tài chính (Nợ 212, Có 3412) và Khác. Ô TK đối ứng (Có) để trống thì phần mềm lấy theo nguồn: 331 khi mua mới, 2412 khi xây dựng cơ bản hoàn thành, 4111 khi nhận góp vốn, 3412 khi thuê tài chính; nguồn Khác thì bạn phải gõ tài khoản, và trả tiền ngay thì gõ 112 hoặc 111. Chọn Nhà cung cấp nếu mua chịu để công nợ 331 có đối tượng.

6. 6

   Mua trả chậm ở ví dụ giá trả ngay 300.000.000 đồng: nhập Nguyên giá (chưa thuế) 300.000.000, không nhập 336.000.000. Khoản lãi 36.000.000 đồng phần mềm không tách, bạn ghi riêng từng kỳ bằng chứng từ khác (Nợ 635, Có 331).

7. 7

   Nhà gắn với đất thì lập hai thẻ: thẻ nhà với TK nguyên giá là tài khoản TSCĐ hữu hình, thẻ quyền sử dụng đất với TK nguyên giá 213; đất lâu dài thì đánh dấu Không tính khấu hao.

8. 8

   Bấm Ghi tăng, đồng ý hộp Lập chứng từ ghi tăng và thẻ tài sản?. Thành công thì màn báo Đã ghi tăng tài sản … kèm số chứng từ và nguyên giá.

Phần mềm tự ghi gì

Chứng từ ghi tăng loại TGTS: Nợ TK nguyên giá (211) 250.000.000 theo giá chưa thuế, Nợ TK thuế GTGT được khấu trừ (1332 nếu hệ thống tài khoản có, nếu không thì tài khoản thuế đầu vào chung) 24.000.000, Có TK đối ứng 331 274.000.000. Công ty theo Thông tư 133 thấy tài khoản mặc định theo hệ thống tài khoản của mình, ví dụ 2111 cho nguyên giá. Vận chuyển, lắp đặt trả cho bên khác cũng nằm trong số Có này; muốn tách công nợ theo từng bên thì ghi các khoản ấy bằng chứng từ riêng rồi dùng cách lập thẻ ở dưới.

Nếu chứng từ mua đã ghi sổ (chứng từ mua hàng không qua kho, phiếu chi ghi Nợ 211, 212, 213), kéo xuống khối Lập thẻ từ chứng từ đã ghi sổ, bấm Lập thẻ ở dòng chứng từ rồi bấm Lập thẻ ở form; cách này không sinh thêm bút toán nên nguyên giá không bị ghi hai lần, và số tiền Nợ của chứng từ là nguyên giá mặc định của thẻ.

Báo lỗi hay gặp: Giá trị thanh lý phải nhỏ hơn nguyên giá; Tài khoản không có trong hệ thống: … khi hệ thống tài khoản thiếu 2141 hay 1332 hay tài khoản đối ứng; Thuế GTGT đầu vào chỉ ghi khi mua mới hoặc thuê tài chính khi bạn nhập thuế mà chọn nguồn khác; Sổ đã khóa đến ngày … khi ngày ghi tăng nằm trong kỳ đã khóa. Nguyên giá dưới 30 triệu đồng hoặc thời gian sử dụng từ 12 tháng trở xuống vẫn lưu được nhưng kèm lưu ý chưa đạt tiêu chuẩn tài sản cố định.

Kiểm lại và giới hạn

Vào Tài sản, chi phí→, Tài sản cố định, bấm mã tài sản: các ô Nguyên giá, Hao mòn lũy kế, Giá trị còn lại và Mức khấu hao tháng … hiện đầu thẻ. Thẻ chưa trích khấu hao thì còn nút Hủy ghi tăng (xóa chứng từ và thẻ) để làm lại khi nhập sai nguyên giá.

Khi nguyên giá đổi sau nâng cấp, mở thẻ, mục Đánh giá lại, nâng cấp. Máy ở ví dụ nguyên giá 240.000.000, hao mòn lũy kế 96.000.000, chi phí nâng cấp 60.000.000 đã tập hợp ở TK 2414: nhập Nguyên giá mới 300.000.000, để trống Giá trị còn phải khấu hao (phần mềm lấy 300.000.000 − 96.000.000 = 204.000.000 khi giá trị thanh lý bằng 0), Số tháng khấu hao còn lại 48, Lý do thay đổi nguyên giá chọn Nâng cấp, cải tạo hoàn thành (kết chuyển từ 241). Từ tháng sau mỗi tháng khấu hao 4.250.000 đồng. Chi tiết nâng cấp và sửa chữa nằm ở bài sửa chữa, nâng cấp.

Những việc phần mềm chưa làm. Màn ghi tăng không có ô chiết khấu thương mại, chi phí vận chuyển, lắp đặt, thuế nhập khẩu hay tỷ giá; mọi thứ cộng tay trước khi nhập, và tài sản mua bằng ngoại tệ bạn tự quy đổi ra đồng. Phần mềm không tách đất khỏi nhà, không tự vốn hóa lãi vay (khoản này bạn tự cộng vào nguyên giá) và không kiểm biên bản thay đổi nguyên giá; biên bản giao nhận 01-TSCĐ thì in được từ thẻ. Chức năng tài sản nằm ở phân hệ tài sản của KetoanX. Bài trước của nhóm là tài sản cố định là gì, bài sau là các phương pháp khấu hao tài sản cố định.