Hạch toán hợp đồng hợp tác kinh doanh BCC: chia doanh thu, chia sản phẩm, chia lợi nhuận và kê khai thuế

Hạch toán phụ thuộc hai điều. Thứ nhất, doanh nghiệp có quyền đồng kiểm soát hợp đồng hay không, căn cứ vào điều khoản và bản chất hợp đồng. Thứ hai, kết quả được chia bằng gì: doanh thu, sản phẩm, lợi nhuận sau thuế, hay một khoản lợi ích cố định không phụ thuộc kết quả.

Bên có đồng kiểm soát ghi sổ theo một trong ba hình thức: tài sản đồng kiểm soát (cùng mua hoặc xây một tài sản), hoạt động kinh doanh đồng kiểm soát (hoạt động chạy song song với kinh doanh thường ngày của từng bên), hoặc chia lợi nhuận sau thuế. Bên không đồng kiểm soát ghi theo bản chất khoản góp.

Mọi trường hợp đều có một nguyên tắc: tiền hoặc tài sản của bên khác góp vào BCC, bên nhận ghi là nợ phải trả, không ghi vào vốn chủ sở hữu.

Góp tài sản cố định mà quyền sở hữu không chuyển cho bên kia thì bên nhận chỉ theo dõi như tài sản nhận giữ hộ, bên góp không ghi giảm tài sản mà theo dõi thêm địa điểm, bên quản lý, bên sử dụng. Nếu tài sản chuyển thành sở hữu chung của các bên, bên mang đi góp ghi giảm tài sản trong thời gian đang xây dựng tài sản đồng kiểm soát.

Đến kỳ chia sản phẩm, bên kế toán cho BCC lập Bảng phân chia sản phẩm ghi số lượng, quy cách mỗi bên được chia, và khi giao sản phẩm thật thì lập Phiếu giao nhận sản phẩm. Hai chứng từ này là căn cứ ghi sổ và thanh lý hợp đồng.

Nhận sản phẩm được chia nhập kho thì ghi Nợ 155 (thành phẩm, bán thành phẩm) hoặc Nợ 152 (nếu chưa phải thành phẩm cuối) / Có 154 chi tiết theo hợp đồng, gồm chi phí riêng và chi phí chung của bên đó. Nếu hợp đồng quy định không chia mà giao cho một bên bán ra ngoài thì sau khi phát hành hóa đơn, mỗi bên kết chuyển chi phí vào giá vốn: Nợ 632 / Có 154. Tập hợp chi phí ở TK 154 làm theo bài kế toán giá thành sản phẩm.

Ví dụ: công ty A và công ty B hợp tác bán hàng, A bán cho khách, doanh thu chưa thuế 1.000.000.000 đồng, thuế GTGT 10% là 100.000.000 đồng. Hợp đồng chia A 60%, B 40% và chia cả thuế GTGT đầu ra.

Thuế GTGT đầu ra của A là 100.000.000, đầu vào 40.000.000, nên A thực nộp 60.000.000, đúng 10% trên phần 600.000.000 của mình.

Sổ của B (bên không bán): lập hóa đơn cho A rồi ghi Nợ 138 (chi tiết A) 440.000.000 / Có 511 400.000.000 / Có 3331 40.000.000. Khi A chuyển tiền: Nợ 112 / Có 138 (chi tiết A) 440.000.000.

Chi phí chung mỗi bên bỏ ra thì đối chiếu với doanh thu chia, rồi bù trừ phải thu khác (138) và phải trả khác (338) chi tiết theo từng đối tác.

Với số liệu ví dụ trên, A bán 1.000.000.000 đồng, thuế 100.000.000 đồng: Nợ 112 1.100.000.000 / Có 511 1.000.000.000 / Có 3331 100.000.000. Định kỳ ghi giảm phần các bên khác: Nợ 511 400.000.000 / Nợ 3331 40.000.000 (nếu chia cả thuế GTGT) / Có 338 440.000.000. Chi phí cũng ghi toàn bộ rồi ghi giảm phần bên khác gánh bằng Nợ 138 / Có 632, 641, 642. Bên không kế toán BCC nhận bảng phân bổ đã xác nhận và ghi chi phí, doanh thu phần mình.

Về thuế TNDN, thu nhập từ BCC là tổng doanh thu theo hợp đồng trừ tổng chi phí tạo ra doanh thu đó. Cách xác định doanh thu tính thuế và người kê khai phụ thuộc cách chia (Nghị định 320/2025/NĐ-CP, Điều 3 khoản 3 điểm p):

Với chia lợi nhuận sau thuế, bên đại diện xác định thuế TNDN phải nộp và thông báo phần của từng bên: Nợ chi phí thuế TNDN (phần của mình), Nợ 138 (nộp hộ các bên) / Có 3334 (tổng số phải nộp). Bên kia ghi Nợ chi phí thuế TNDN / Có 338. Cách tính thuế nằm ở bài cách tính thuế TNDN 2026 và bài hạch toán thuế TNDN.

Hợp đồng cho lợi ích cố định không phụ thuộc kết quả thì ghi theo bản chất. Góp tài sản phi tiền tệ mà thực chất là cho thuê thì hạch toán như cho thuê tài sản. Góp tiền mà thực chất là cho vay thì hạch toán như cho vay. Bên thực hiện kế toán và quyết toán thuế cho BCC thì ghi ngược lại, như đi thuê hoặc đi vay.

ketoanx.com/contracts

Các bước

1. 1

   Vào Bán hàng→, Hợp đồng, bấm Thêm hợp đồng để khai hồ sơ theo dõi. Ô Số hợp đồng (tối đa 30 ký tự) ghi BCC-2026-01, Loại chọn Hợp đồng bán cho bên A đứng ra bán, Nội dung ghi tên hợp đồng hợp tác, ô Khách hàng chọn công ty B (chưa có thì thêm nhanh ngay trong ô), Giá trị hợp đồng (gồm thuế) để 0 hoặc ghi tổng giá trị dự kiến, rồi Ngày ký, Ngày hết hạn. Bấm Thêm hợp đồng. Số hợp đồng không được trùng.

2. 2

   Bán hàng thu tiền: vào Quỹ, ngân hàng→, Thu, chi, chứng từ khác, bấm Lập chứng từ, Loại chứng từ chọn Báo có ngân hàng, Tài khoản ngân hàng chọn tài khoản nhận tiền (cột TK Nợ tự điền 112 chi tiết), ô Hợp đồng chọn BCC-2026-01. Dòng 1: TK Có 3388, Số tiền (VND) 1.000.000.000. Bấm Thêm dòng, dòng 2: TK Có 33311, Số tiền (VND) 100.000.000. Tổng cộng phải hiện 1.100.000.000. Phần mềm chỉ nhận tài khoản chi tiết nhất nên bạn gõ 3388 và 33311, không gõ 338 hay 3331.

3. 3

   Phần A hưởng: lập thêm một chứng từ, Loại chứng từ chọn Chứng từ nghiệp vụ khác, cũng gắn hợp đồng BCC-2026-01. Một dòng, TK Nợ 3388, TK Có 511, Số tiền (VND) 600.000.000, diễn giải ghi A hưởng 60% doanh thu.

4. 4

   Hóa đơn của B lập cho A (400.000.000 và thuế 40.000.000): chứng từ Chứng từ nghiệp vụ khác thứ ba, dòng 1 TK Nợ 3388, TK Có 3388, Đối tượng Có chọn công ty B, 400.000.000; dòng 2 TK Nợ 1331, TK Có 3388, Đối tượng Có công ty B, 40.000.000. Trên sổ của B làm tương tự với TK Nợ 1388 và đối tượng là công ty A, ghi Có 511 và 33311.

5. 5

   Chuyển tiền cho B 440.000.000: Loại chứng từ chọn Báo nợ ngân hàng, chọn Tài khoản ngân hàng của A, một dòng TK Nợ 3388, Đối tượng Nợ công ty B, Số tiền (VND) 440.000.000; TK Có tự điền 112 chi tiết.

6. 6

   Mỗi chứng từ bấm Cất và ghi sổ để lên sổ cái ngay; Cất, chưa ghi sổ giữ bản nháp, chứng từ có số nhưng chưa vào sổ. Ô Hợp đồng chỉ hiện ra khi công ty đã khai ít nhất một hợp đồng, nên làm bước 1 trước.

Phần mềm tự ghi gì

Phần mềm ghi đúng các dòng bạn nhập và không tự thêm gì. Với ví dụ: Nợ 112 1.100.000.000 / Có 3388 1.000.000.000 / Có 33311 100.000.000; Nợ 3388 600.000.000 / Có 511 600.000.000; Nợ 3388 400.000.000 / Nợ 1331 40.000.000 / Có 3388 (đối tượng B) 440.000.000; Nợ 3388 (đối tượng B) 440.000.000 / Có 112 440.000.000. Dư 3388 chi tiết hợp đồng khi xong bằng 0, thuế đầu ra 100.000.000 trừ đầu vào 40.000.000 còn 60.000.000, khớp ví dụ của bài. Thông tư 133 dùng cùng các tài khoản này nên bút toán không đổi.

Lỗi hay gặp là gõ 338 hoặc 138: máy báo Hạch toán vào tài khoản chi tiết, không phải tài khoản tổng hợp: 338, sửa bằng 3388 hay 1388. Ngày hạch toán nằm trong kỳ đã khóa thì máy báo Sổ đã khóa đến ngày ….

Kiểm lại và giới hạn

Mở Báo cáo→, Sổ chi tiết, chọn tài khoản 3388 rồi bấm Theo đối tượng để thấy dư giữa hai bên về 0 sau khi chuyển tiền, hoặc Báo cáo→, Nhật ký - Sổ Cái để xem cả bốn chứng từ.

Phần mềm chưa có sổ BCC riêng, chưa có bảng phân bổ chi phí chung, bảng phân chia sản phẩm hay bảng phân bổ doanh thu, và không tự chia 60/40 hay tách thuế; các bảng này làm tay theo mẫu các bên xác nhận. Chia sản phẩm thì chi phí tập hợp ở TK 154 bằng chứng từ tay, chi tiết bằng cách gắn hợp đồng. Màn Hợp đồng và Báo cáo theo hợp đồng chỉ tính chứng từ bán, mua gắn hợp đồng và chi phí ghi Nợ 6x, 8x; các chứng từ 3388 ở trên không làm đổi số Đã thực hiện hay Thực thu, thực chi của hợp đồng. Thông tin hợp đồng BCC cho thuyết minh báo cáo tài chính bạn tự tổng hợp. Chuyển tiền và sao kê thuộc nhóm quỹ và ngân hàng của KetoanX. Từng ô của màn hợp đồng có trong hướng dẫn Hợp đồng bán và mua.