Thu nhập tính thuế TNDN: từ doanh thu qua thu nhập khác, miễn thuế và lỗ, kèm ví dụ

Ví dụ, công ty X năm 2026 có doanh thu bán hàng 8,5 tỷ đồng (chưa tính thuế GTGT) và chi phí được trừ 7,9 tỷ đồng. Ngoài ra công ty có lãi tiền gửi 40 triệu, thanh lý xe (thu 120 triệu, giá trị còn lại 80 triệu, chi phí thanh lý 10 triệu), một khoản nợ đã xóa nay khách trả 25 triệu, và cổ tức 60 triệu được chia từ công ty trong nước đã nộp thuế. Công ty còn 50 triệu lỗ chuyển từ năm 2025.

Với thuế suất 17% (doanh thu năm 2025 là 6 tỷ), số thuế là 645 triệu × 17% = 109,65 triệu đồng. Lợi nhuận kế toán của công ty thường khác con số 755 triệu, vì kế toán còn ghi nhận những khoản chi luật thuế không cho trừ; bước chuyển từ lợi nhuận kế toán sang thu nhập tính thuế nằm ở bài cách tính thuế TNDN 2026.

Thời điểm ghi nhận: bán hàng là lúc chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng hàng cho người mua; cung ứng dịch vụ là lúc hoàn thành dịch vụ hoặc từng phần việc. Bán trả góp, trả chậm thì lấy giá bán trả tiền một lần, không gồm tiền lãi trả góp, trả chậm. Đại lý bán đúng giá hưởng hoa hồng chỉ tính tiền hoa hồng, còn bên giao hàng cho đại lý tính toàn bộ tiền bán hàng.

Khách trả tiền trước nhiều năm cho dịch vụ thì doanh thu phân bổ đều cho số năm đã trả trước. Cho thuê tài sản thu trước nhiều năm thì bạn chọn một trong các cách mà nghị định cho phép, tùy chế độ kế toán, hóa đơn và cách xác định chi phí; đang hưởng ưu đãi thuế thì cách chọn ảnh hưởng số thuế từng năm. Thời điểm xác định doanh thu của thuế khác thời điểm kế toán ở nhiều trường hợp, xem bài thời điểm ghi nhận doanh thu.

• Lãi tiền gửi, lãi cho vay, lãi trả chậm, lãi trả góp.
• Thu nhập từ chuyển nhượng, thanh lý tài sản (không phải bất động sản): tiền thu trừ giá trị còn lại và chi phí liên quan.
• Chênh lệch tỷ giá không liên quan trực tiếp đến doanh thu, chi phí hoạt động chính, và thu nhập từ bán ngoại tệ.
• Khoản trích trước vào chi phí nhưng dùng không hết mà bạn không ghi giảm chi phí.
• Nợ khó đòi đã xóa nay đòi được, nợ phải trả không xác định được chủ nợ, thu nhập của những năm trước bị bỏ sót phát hiện ra.
• Tiền phạt, bồi thường hợp đồng nhận được, trừ đi phần mình bị phạt do vi phạm hợp đồng; không tính tiền phạt vi phạm hành chính.
• Quà biếu, quà tặng, tài trợ nhận được bằng tiền hay hiện vật, hỗ trợ tiếp thị, chiết khấu thanh toán, thưởng khuyến mại; hiện vật tính theo giá thị trường tại thời điểm nhận.
• Thu nhập từ quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, bản quyền, cho thuê tài sản không phải bất động sản, hợp đồng hợp tác kinh doanh, bán phế liệu, phế phẩm, thu nhập từ hoạt động ở nước ngoài.
• Chênh lệch do đánh giá lại tài sản để góp vốn, hoặc điều chuyển khi chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi loại hình.

Thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chứng khoán và bất động sản cũng là thu nhập khác nhưng tính riêng, ở phần dưới.

Các khoản miễn thuế khác gồm thu nhập từ nuôi trồng, đánh bắt, chế biến nông sản, thủy sản đủ điều kiện; dịch vụ kỹ thuật phục vụ nông nghiệp; hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; doanh nghiệp có từ 30% lao động bình quân trở lên là người khuyết tật hoặc nhóm đặc thù theo quy định; khoản tài trợ nhận được để dùng cho giáo dục, văn hóa, từ thiện, nhân đạo; tín chỉ các-bon và trái phiếu xanh. Doanh nghiệp có tổng doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống được miễn toàn bộ thuế từ năm 2026. Điều kiện chi tiết của từng khoản nằm ở Điều 4 Nghị định 320/2025/NĐ-CP, và việc miễn toàn bộ nằm ở bài thuế suất thuế TNDN 2026.

Bất động sản tính riêng. Thu nhập tính thuế từ chuyển nhượng bất động sản bằng doanh thu trừ giá vốn và chi phí liên quan, trừ các khoản lỗ của riêng hoạt động này được chuyển lỗ, rồi nhân thuế suất 20%. Doanh nghiệp kinh doanh bất động sản thì thu nhập bán bất động sản của chính hoạt động kinh doanh đó không thuộc nhóm thu nhập khác.

Lỗ từ chuyển nhượng bất động sản, dự án đầu tư không bù vào lãi của hoạt động sản xuất, kinh doanh đang được hưởng ưu đãi thuế.

Ví dụ, công ty thương mại có doanh thu 2,4 tỷ đồng, bán hàng hóa nhưng sổ sách thiếu hóa đơn đầu vào đến mức không xác định được chi phí. Số thuế phải nộp là 2,4 tỷ × 0,3% = 7,2 triệu đồng. Cách này chỉ dùng khi thật sự không xác định được chi phí; công ty có sổ sách đủ thì tính theo công thức thông thường.

ketoanx.com/tax/cit

Các bước

1. 1

   Trước hết sổ phải ghi đúng các khoản của công ty X, vì phần mềm không có ô riêng cho thu nhập khác. Doanh thu bán hàng 8,5 tỷ ghi Có 511; lãi tiền gửi 40 triệu và cổ tức 60 triệu ghi Có 515; thanh lý xe ghi thu 120 triệu và nợ đã xóa nay đòi được 25 triệu vào Có 711, còn giá trị còn lại 80 triệu cộng chi phí thanh lý 10 triệu ghi Nợ 811; chi phí được trừ 7,9 tỷ nằm ở 632, 641, 642.

2. 2

   Vào Thuế, cuối kỳ→, Thuế TNDN tạm tính. Ô Từ ngày là 01/01/2026, ô Đến ngày là 31/12/2026. Ô Tổng doanh thu năm 2025 nhập 6.000.000.000 (hoặc để trống nếu sổ năm trước đủ); ô Thuế suất sẽ là 17%.

3. 3

   Đọc ba dòng đầu của bảng: Doanh thu (bán hàng, tài chính, thu nhập khác) 8.745.000.000, Chi phí (giá vốn, tài chính, bán hàng, quản lý, khác) 7.990.000.000 và Lợi nhuận kế toán trước thuế 755.000.000. Doanh thu ở đây là doanh thu thuần cộng doanh thu tài chính và thu nhập khác; chi phí gồm cả chi phí khác nên khoản thanh lý đã được bù trừ.

4. 4

   Ô Điều chỉnh giảm nhập 60.000.000, là cổ tức được chia từ công ty trong nước đã nộp thuế. Ô Điều chỉnh tăng để trống vì công ty X trong bài không có chi phí không được trừ; có thì nhập vào đây. Ô nhập chấp nhận số dương, có dấu phẩy thập phân, và số âm bị coi là 0.

5. 5

   Ô Lỗ được chuyển nhập 50.000.000 (lỗ năm 2025). Bảng chỉ trừ lỗ tối đa bằng thu nhập còn lại sau các điều chỉnh, nên nhập thừa cũng không làm thu nhập tính thuế âm.

6. 6

   Năm 2026 có thêm ô Giảm 30% theo Nghị quyết 43/2026. Doanh thu năm của công ty X dưới 10 tỷ nên mặc định bảng tự trừ 30%; để khớp với ví dụ trong bài, chọn Không áp dụng. Bấm Tính.

7. 7

   Bảng ra Trừ: thu nhập được miễn thuế và các khoản điều chỉnh giảm 60.000.000, Trừ: lỗ các năm trước được chuyển 50.000.000, Thu nhập tính thuế 645.000.000 và Thuế TNDN phải nộp tạm tính (17%) 109.650.000. Để mặc định ở bước 6 thì thêm hai dòng giảm 30% và thuế sau giảm, 76.755.000.

Phần mềm tự ghi gì

Bấm Tính không ghi sổ và không lưu kết quả. Chỉ khi bấm Hạch toán ở khung dưới bảng thì phần mềm lập chứng từ Nợ 8211 (hoặc 821), Có 3334 với số bạn nhập, mặc định là số thuế vừa tính trừ phần đã hạch toán Nợ 821, Có 3334 trong khoảng ngày đang xem. Doanh thu lấy từ tài khoản 511 nên thuế GTGT đầu ra không bị tính vào, miễn là chứng từ bán ghi thuế vào 33311.

Kiểm lại và giới hạn

Mở Báo cáo→, Kết quả kinh doanh cùng khoảng ngày để thấy 755.000.000 ở dòng Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế. Tờ 03/TNDN ở Tờ khai thuế đi tiếp từ chính con số này sang mục B và C.

Phần mềm không tự nhận diện thu nhập miễn thuế, chi phí không được trừ hay thu nhập khác chịu thuế, nên mọi khoản đó bạn nhập vào hai ô điều chỉnh; trang không có ô riêng cho thu nhập từ chuyển nhượng vốn, bất động sản nên khoản đó chịu thuế suất của bảng. Cách nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu (0,3% cho thương mại trong bài) không có trong trang này: bạn tính tay, ví dụ 2,4 tỷ nhân 0,3% ra 7,2 triệu đồng. Các chức năng khác nằm ở trang tính năng thuế của KetoanX.

Các bước chi tiết hơn, kèm những trường hợp ít gặp, nằm ở bài hướng dẫn sử dụng thuế TNDN tạm tính.